"Όπου ἡ φύσις δέν ὑπάρχει "

 

Νίκος Χατζηκυριάκος Γκίκας  -  Ἀνάλυση τῆς Βυζαντινῆς Ζωγραφικῆς

Γιὰ μᾶς τοὺς Ἕλληνες ὑπάρχει ζωντανὴ καὶ ἡ ἄλλη πλευρά: Ἡ Βυζαντινὴ παράδοση.
Ἐκείνη ἀκριβῶς ποὺ ὀνειδίζεται, λοιδορεῖται ἀπὸ τοὺς «νέους» σὰν τὸν Σαβέττα ἢ τὸν Τζιόττο.
Στὴν βυζαντινὴ ζωγραφικὴ δὲν θὰ συναντήσουμε τὰ νατουραλιστικὰ στοιχεῖα ποὺ παρατηρήσαμε στὴν Ἰταλικὴ Πρῶτο-Ἀναγέννηση καὶ ἀκόμη λιγότερο τὶς αἰσθησιακὲς προεκτάσεις της.

Ἀκόμη καὶ ἡ ἀφηγηματικότης εἶναι περιορισμένη στὸ ἐλάχιστον.
Δὲν ὑπάρχουν ἐγκόσμιοι ἅγιο, οὔτε ἐγκόσμιες πράξεις ἢ σκηνές, οὔτε προσωπογραφίες, ἰδιωτικὲς κατοικίες, παλάτια μεγιστάνων, πόλεις, ἀρχιτεκτονικὰ τοπία, ἐρείπια καὶ φυτὰ μὲ τὰ ὁποῖα βρίθει ἡ Ἰταλικὴ Ἀναγέννησις.
Ἂν φαίνεται κάπου ἕνα κτήριο εἶναι πάντοτε τὸ ἴδιο συμβατικὸ σχῆμα μὲ τὴν ἴδια πάντα ἀνεστραμμένη προοπτική, μὲ τὸ ἴδιο πάντα ἁπλωμένο παραπέτασμα.

Ἂν ἀναπαραστῶνται βράχοι παίρνουν μορφὴ ὑπερκαθημένων, τραπεζοειδῶν καὶ πολυεδρικῶν στερεῶν ποὺ ἀγνοοῦν τὴν προοπτική του τόνου καὶ τοῦ χρώματος.
Οὐσιαστικὰ ἡ «φύσις» δὲν ὑπάρχει. Τὸ φόντο εἶναι οὐδέτερο, χρυσὸ ἢ μονόχρωμο.
Ἂν πρόκειται γιὰ δάσος, ἕνα δένδρο ἀρκεῖ. Ἔτσι, ποτὲ δὲν θὰ μᾶς δώσει ὁ βυζαντινὸς τεχνίτης ἕνα ρομαντικὸ τοπίο, ὅπως τοῦ Κλὼντ ἢ τοῦ Πουσσέν.
Καὶ ὅμως στὸν Ἅγιο Μάρκο τῆς Βενετίας, στὸ ψηφιδωτὸ ἐκεῖνο ὅπου ὁ Χριστὸς προσεύχεται μόνος ἐπὶ τοῦ Ὄρους Ἐλαιῶν, ὑπάρχουν βράχοι ἐξαίσιοι, «ἀληθινοί» καὶ ἀγκάθια τόσο ξερὰ καὶ μυρωδάτα ποὺ σὲ κάνουν νὰ ἀπορεῖς καὶ νὰ ἀναλογιστεῖς τί ἄραγε θὰ ἔκαναν, τί θαύματα, ἂν οἱ βυζαντινοὶ τεχνίται ἐπέτρεπαν στὸν ἑαυτό τους τὴν ἀναπαράσταση τῆς φύσεως.

Ἀλλ᾿ οὔτε οἱ ἴδιοι τὸ ἐπέτρεπαν στὸν ἑαυτό τους, οὔτε ἡ ἐκκλησιαστικὴ ἐξουσία.
Ἄλλες εἶναι οἱ ἐπιδιώξεις τῆς βυζαντινῆς τέχνης. Ἄλλος ὁ προορισμός της.

Ἡ βυζαντινὴ τέχνη εἶναι μοναδικὴ καὶ ἄφθαστη, στὸ ὅτι ἐπενόησε σχήματα ταυτόσημα μὲ σύμβολα ὑπερβατικὰ τῶν ἀχράντων μυστηρίων, λειτουργικοὺς αἴνους ποὺ βασίζονται σὲ μίαν ὑπερκόσμια γεωμετρία, κατοπτρισμοὺς οὐρανίων ἐνοράσεων, νοητὰ ἀρχέτυπα – κάτι σὰν ἄλλου εἴδους Ἰνδικὰ ἢ Θιβετιανὰ «μάνταλα».
Δὲν ὑπάρχει τέχνη πιὸ αὐστηρή.
Κοιτάζοντας τὴν περίτεχνη ἀλληλουχία, διαβάθμιση καὶ ἀλληλοεξάρτηση τῶν σχημάτων, ἄγεται κανεὶς στὸ συμπέρασμα ὅτι πρόκειται περὶ τέχνης ποὺ ἐφήρμοσε τὴν ἄτεγκτη ἀναγκαιότητα τῆς μηχανικῆς ἐπιστήμης στὴν ἔκφραση τοῦ θρησκευτικοῦ συναισθήματος.

Δὲν ὑπάρχει ἐδῶ ὁ λυρισμὸς τοῦ Σασσέτα, οὔτε αἰσθηματολογία, οὔτε κἂν αἴσθημα, ἀλλὰ μία κρύα, παγερὴ κατασκευὴ ποὺ δὲν ἐπιδέχεται οὔτε προσθήκη, οὔτε τελειοποίηση.
Ἂν τελειοποιηθεῖ, θὰ ἀλλάξει ἀναγκαστικὰ εἶδος καὶ θὰ προσλάβει ἄλλη μορφή.
Τὰ πάντα ἔχουν τυποποιηθεῖ. Τὰ σχήματα, τὰ φῶτα, τὰ ἡμιτόνια, οἱ σκιές.
Στὴν βάση ὑπάρχει ἡ γραμμική-γεωμετρικὴ σύνθεσις ποὺ συνεχῶς θυμίζει τὸν μαθηματικὸ γνώμονα.
Κάθε σχῆμα ἐντάσσεται καὶ προέρχεται ἀπὸ τὰ προηγούμενα.
Εἶναι ἕνας Ἀριστοτελικὸς συλλογισμός, μία ἀλγεβρικὴ ἐξίσωσις ἀλάνθαστη.

Ὁ καλλιτέχνης δὲν ὑπάρχει. Ἔχει ἀφομοιωθεῖ μὲ τὴν ἀπόδοση μιᾶς ὀντότητας ποὺ τὸν ἀπορροφᾶ καὶ τὸν ἐξουθενώνει ὁλοκληρωτικά.
Τὰ ὑπερφυσικὰ ὄντα ποὺ εἰκονίζει ἔχουν τὴν πληρότητα καὶ τὴν στιλπνότητα τοῦ ἀτσαλιοῦ.
Ἡ σοφὴ τοποθέτησις τῶν τριγωνικῶν ἢ γωνιακῶν φώτων, οἱ λεπτότατες γραμμικὲς ψιμυθιές, οἱ γραμμικὲς σκιὲς καὶ ὅλος ὁ ρυθμὸς τῆς ἀφηρημένης αὐτῆς φωτοσκιάσεως μεταμορφώνει τὰ ὄντα τοῦτα σὲ κινητὲς πανοπλίες ποὺ ἀντανακλοῦν ἢ ἀπορροφοῦν τὸ φῶς μὲ τὶς ἀκμὲς καὶ τὶς ὑπέρ-λεῖες τους ἐπιφάνειες.

Οἱ στάσεις τους εἶναι μετωπικὲς καὶ ἱεραρχικές, τὰ πρόσωπα μὲ ὑποτυπώδη ἔκφραση, αὐστηρὴ καὶ κάποτε, σχεδὸν βλοσυρή, οἱ πτυχώσεις σχεδιασμένες μὲ εὐθεῖες γραμμὲς καὶ λιγοστὲς καμπύλες προσεκτικὰ ζυγισμένες, ἔτσι ποὺ δίνουν τὴν ἐντύπωση σὰν νὰ εἶναι τραβηγμένες μὲ τὸν χάρακα.
Τεντωμένες σὰν τὴν νευρὴ τοῦ δοξαριοῦ, σὰν ὑποτείνουσες τριγώνων, σὰν χορδὲς κύκλων, σὰν παραβολὲς καὶ ὑπερβολές, γραμμένες, χαραγμένες, καρφωμένες στὴν σανίδα ἢ τὸ σοβά, ἔτσι, ποὺ νὰ μὴ μποροῦν νὰ ξεφύγουν, νὰ χαλαρώσουν, νὰ ξετεντωθοῦν, νὰ λυγίσουν καὶ νὰ μαραθοῦν.

Εἶναι μία νοητὴ κατασκευὴ ποὺ ἔχει ὄγκο, ἀλλὰ ἐλάχιστο ὄγκο, ποὺ καταλαμβάνει τὸν τρισδιάστατο χῶρο, ἀλλὰ τὸν καταλαμβάνει μόλις.
Ποιὸς κατ᾿ ἀρχὴν ἐφεῦρε καὶ ἐπενόησε τὸ στὺλ αὐτὸ τῆς ζωγραφικῆς εἶναι ἄγνωστον, ἀλλὰ κάποιος σοφὸς καὶ ἰδιόμορφος καὶ τολμηρὸς τεχνίτης πρέπει νὰ συνέθεσε τὰ ἰδιάζοντα τοῦτα στοιχεῖα.
Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγεννήθηκαν σποραδικὰ καὶ τυχαῖα καὶ σὺν τῷ χρόνῳ.

Ἡ ἀφετηρία βεβαίως βρίσκεται ὅπως ξέρουμε στὴν ἑλληνιστικὴ τέχνη τῆς παρακμῆς κυρίως.
Πράγματι, ἡ βυζαντινὴ τεχνοτροπία ἔχει διαφυλάξει πιστὰ τὸ μάθημα τῆς ἑλληνιστικῆς ἐποχῆς.
Κάτω ἀπὸ τὴν αὐστηρή, τὴν ἄτεγκτη καὶ σκληρὴ παρουσία της, βρίσκεις, ἂν σκάψεις, ὅλη τὴ γνώση τῶν ἐπιπέδων, ἀξόνων, συνθέσεων, φωτοσκιάσεων καθὼς καὶ τῆς ἀναγλυφικότητος κατὰ τὸ σύστημα τῆς ἀρχαίας.
Ἀλλὰ ἀπὸ τὴν ἑλληνιστικὴ τέχνη κάποιοι διανοούμενοι καὶ δαιμόνιοι πρωτομάστορες διεμόρφωσαν πρῶτοι, καθὼς ὑποπτεύομαι, ἄγνωστον πότε, ἀλλὰ ἴσως κατὰ τὸν 3ο μ. Χ. αἰώνα τὸν ἀπόκοσμο τοῦτο βυζαντινὸ ρυθμό.

Δὲν ἀρκέστηκαν νὰ υἱοθετήσουν τὴν γνώση τοῦ χρώματος, τὴν κλασσικὴ γραμμή, τὴν ἔννοια τῆς συνθέσεως.
Πῆραν καὶ κάποιες νοητὲς ἀρχὲς ποὺ ἀνάγονται σὲ δυὸ πηγές: Ἀφ᾿ ἑνός, στὰ ἐπιστημονικὰ ἐπιτεύγματα τοῦ μαθηματικοῦ γεωμέτρου Ἥρωνος, ὅπως εἶναι τὰ «πνευματικά» καὶ ἡ «Κατοπτρική».
Ἀφ᾿ ἑτέρου, στὶς μεταφυσικὲς καὶ αἰσθητικὲς θεωρίες τοῦ Πλωτίνου, καὶ μέσω αὐτοῦ τῆς θεωρίας τῶν ἰδεῶν τοῦ Πλάτωνος.

Τὸ βαθὺ αὐτὸ καὶ ὁλοκληρωμένο σύστημα γνώσεων, τὸ φυλαγμένο μέσα της, ἡ βυζαντινὴ τέχνη τὸ μετέδωσε ὁλόγυρα, σὲ πάμπολλες ἄλλες τέχνες, πρωτίστως δὲ στὴν νηπιακὴ τέχνη τῆς Δύσεως.
Ἂν λοιπὸν ἐσυκοφαντήθη ὡς βάρβαρος εἶναι μόνο ἀπὸ ὅσους δὲν ἀντελήφθησαν τί περιεῖχε πέραν ἀπὸ τὴν ξηρότητα καὶ αὐστηρότητά της, καθὼς καὶ τί προσέφερε.
Οὐσιαστικῶς προσέφερε τὰ πάντα.
Ἦταν ἡ τέχνη ἡ διδάσκαλος, ὅπως θὰ ἔλεγε ὁ Καβάφης: «Εἰς κάθε λόγον, εἰς κάθε ἔργον ἡ πιὸ σοφή».

Δυστυχῶς ὑπάρχουν ἀκόμη στὴν Δύση πολλὰ ἐγχειρίδια καὶ ἱστορίαι τῆς τέχνης ἢ τοῦ σχεδίου ποὺ ἀγνοοῦν καὶ παραλείπουν τὶς ἀρχὲς τοῦτες τῆς βυζαντινῆς παιδείας καὶ παρουσιάζουν ὡς ἐκ τούτου, μία παραμόρφωση τῆς πραγματικότητας ξεκινώντας αὐθαίρετα ἀπὸ τὴν Τέχνη τῆς Φλωρεντίας μὲ τὸν Ντούτσιο, τὸν Ὀρκάνια, καὶ τέλος τὸν Τζιότο.

 

nektar – 2fA

"Στούς λυγμούς τῶν ποιητῶν "

 

Νικηφόρος Βρεττάκος  -  Ἕνας μικρότερος κόσμος

Ἀναζητῶ μίαν ἀκτὴ νὰ μπορέσω νὰ φράξω
μὲ δέντρα ἢ καλάμια ἕνα μέρος
τοῦ ὁρίζοντα. Συμμαζεύοντας τὸ ἄπειρο, νἄχω
τὴν αἴσθηση: ἢ πὼς δὲν ὑπάρχουνε μηχανὲς
ἢ πὼς ὑπάρχουνε πολὺ λίγες· ἢ πὼς δὲν ὑπάρχουν στρατιῶτες
ἢ πὼς ὑπάρχουνε πολὺ λίγοι· ἢ πὼς δὲν ὑπάρχουνε ὅπλα
ἢ πὼς ὑπάρχουνε πολὺ λίγα, στραμμένα κι αὐτὰ πρὸς τὴν ἔξοδο
τῶν δασῶν μὲ τοὺς λύκους· ἢ πὼς δὲν ὑπάρχουνε ἔμποροι
ἢ πὼς ὑπάρχουνε πολὺ λίγοι σε ἀπόκεντρα
σημεῖα τῆς γῆς ὅπου ἀκόμη δὲν ἔγιναν ἁμαξωτοὶ δρόμοι.
Τὸ ἐλπίζει ὁ Θεὸς
πὼς τουλάχιστο μὲς στοὺς λυγμοὺς τῶν ποιητῶν
δὲν θὰ πάψει νὰ ὑπάρχει ποτὲς ὁ παράδεισος.

 

nectar – 2fA

"Πρός καθησυχασμόν.. "

 

Κική Δημουλά  -  ΠΑΡΑΝΟΜΙΕΣ

Ἐπεκτείνομαι καὶ βιώνω

παράνομα

σὲ περιοχὲς ποὺ σὰν ὑπαρκτὲς

δὲν παραδέχονται οἱ ἄλλοι.

Ἐκεῖ σταματῶ καὶ ἐκθέτω

τὸν καταδιωγμένο κόσμο μου,

ἐκεῖ τὸν ἀναπαράγω

μὲ πικρὰ κι ἀπειθάρχητα μέσα,

ἐκεῖ τὸν ἀναθέτω

σ᾿ ἕναν ἥλιο

χωρὶς σχῆμα, χωρὶς φῶς,

ἀμετακίνητο,

προσωπικό μου.

Ἐκεῖ συμβαίνω.

Κάποτε, ὅμως,

παύει αὐτό.

Καὶ συστέλλομαι,

κι ἐπανέρχομαι βίαια

(πρὸς καθησυχασμόν)

στὴ νόμιμη καὶ παραδεκτὴ

περιοχὴ

στὴν ἐγκόσμια πίκρα.

Καὶ διαψεύδομαι.

[πίνακας: Christian Schloe]

cnn - 2φΑ

"Σήκω παιδί μου ορθός.. "

 

Ο Άγιος Διονύσιος

-  ΚΙ ΑΓΙΑΖΕΙ Ο ΑΝΑΜΑΡΤΗΤΟΣ ΤΗΝ ΩΡΑ ΠΟΥ ΑΜΑΡΤΑΝΕΙ
[Από το προσωπικό blog του π. Θωμά Ανδρέου]

Ζάκυνθος  1581… Στο όμορφο νησί του Ιονίου, βροχερή η νύχτα, αστράφτει και βροντά…
Στο μοναστήρι της Αναφωνήτρας, μια σκιά μέσα στην ταπεινή Εκκλησία προσεύχεται μπρος στην Θαυματουργή Εικόνα της Κυράς! 

Ένας ταπεινός καλόγερος, η μορφή του οποίου φωτίζεται αχνά από το αναμμένο καντήλι…
Τα γεροντικά χέρια υψωμένα , η φωνή του χαμηλή, ίσα να την ακούει η Μεγάλη Κυρά!
Ο ταπεινός καλόγερος, είναι ο Επίσκοπος Αιγίνης Διονύσιος, το αρχοντόπουλο της οικογένειας Σιγούρων, που πολλά χρόνια πριν είχε ανταλλάξει τα φθαρτά με τα άφθαρτα, τα γήινα με τα ουράνια, τα πρόσκαιρα με τα αιώνια…

Εφησυχάζει στο νησί του ο γέροντας Επίσκοπος.
Προσεύχεται για κείνον και για όλους. Άφησε τον δεσποτικό θρόνο και κάθισε σε στασίδι καλογερικό, δίπλα στον Θρόνο της Κυράς Αναφωνήτρας.
Εκείνη την νύχτα, η ψυχή του ήταν ταραγμένη.
Προσευχόταν μυστικά στην Παναγιά, αφήνοντας σε Εκείνην όλες του τις ελπίδες, ζητώντας Της να τον έχει στην Σκέπη Της…

Ξάφνου, κτύποι δυνατοί διακόπτουν την θερμουργό προσευχή του Επισκόπου. Κάποιος χτυπά, θαρρείς  απεγνωσμένα την παλιά ξύλινη πόρτα της Μονής…
Ποιος τέτοια ώρα θα έφτανε, με τέτοιο καιρό πάνω στα έρημα βουνά;
Κυρία Θεοτόκε βοήθει μοι, ψέλλισε ο γέροντας και αψηφώντας την βροχή που έπεφτε με δύναμη πάνω του, πλησίασε και άνοιξε την μοναστηρόπορτα.

Μια σκιά, εμπρός του, με μάτια κατακόκκινα…
- Σώσε με γέροντα! Λυπήσου με, με κυνηγάνε να με σκοτώσουν…
Ο Γέροντας παραμέρισε και η σκιά προχώρησε στην αυλή της Μονής.
Ο άνθρωπος που βρισκόταν μπροστά του, γύρισε και τον κοίταξε και ο επίσκοπος στα μάτια του διέκρινε τον τρόμο…
- Σώσε με γέροντα, κρύψε με σε ικετεύω… με κυνηγούν να με σκοτώσουν...

Ο Επίσκοπος, τον έπιασε από το χέρι και γοργά τον οδήγησε μες στην Εκκλησία…
Άνοιξε την πόρτα και μπήκαν μέσα.
Ο άγνωστος άνδρας, σωριάστηκε σε ένα στασίδι και ο Επίσκοπος έψαξε να βρει ένα κερί, να ρίξει φως στο σκοτάδι του καθολικού…
Βρήκε το κερί και πλησίασε να το ανάψει από την καντήλα της Μεγάλης Κυράς… Ταράχτηκε…
Στο χέρι του διέκρινε αίματα! Ένας φόβος κυρίευσε την ψυχή του… ποιος ήταν αυτός που ξέπνοος βρισκόταν κοντά του;
Κοίταξε την εικόνα της Παναγίας και Εκείνη σαν να του χαμογέλασε, σαν να του πε: μην φοβάσαι, εγώ είμαι κοντά σου…

Πλησίασε, τον άγνωστο άνδρα… το πρόσωπο του, ίδιο μ’ αυτό του αγριμιού.
Τα ρούχα του σκισμένα… τα χέρια του έσταζαν αίμα…
- Τι σου συμβαίνει παιδί μου… τι έκανες; ρώτησε με τρεμάμενη φωνή ο ασκητής επίσκοπος.
- Σκότωσα άνθρωπο Δέσποτα! μονολόγησε ο φονιάς.
Σκότωσα άνθρωπο και το αίμα του κυλά από τα χέρια μου…
Σε ικετεύω , φτάνει σε λίγο το απόσπασμα… μην με παραδώσεις….

- Δεν ξέρεις παιδί μου, πως και να ξεφύγεις από τους ανθρώπους δεν πρόκειται ποτέ να ξεφύγεις από τα μάτια του Θεού; Μετανόησε, κλάψε ζήτησε το έλεος του Θεού…
- Μετανοώ Δέσποτα… Ήμαρτον.. , συγχώρεση γυρεύω… Το αίμα του ανθρώπου που άδικα σκότωσα δεν πρόκειται ποτέ να φύγει από τα χέρια μου…
Τα δάκρυα του φονιά στάλαξαν πάνω στα ματωμένα χέρια…
Δάκρυα που προσπαθούσαν να ξεπλύνουν το αίμα του φονεμένου και ο φονιάς  ξέσπασε σε αναφιλητά…

Μια αστραπή φώτισε για λίγο το καθολικό της Μονής, δεν στάθηκε όμως ικανή να δει το χλομιασμένο πρόσωπο του Επισκόπου ο φονιάς!
Η βροντή που ακολούθησε κάλυψε την γεροντική φωνή του, όταν τα χείλη του ψιθύρισαν: Θεέ μου….
Ο Επίσκοπος , έστρεψε τα μάτια του στο Άγιο Βήμα.
Πίσω από την Αγία Τράπεζα, βρισκόταν ο Εσταυρωμένος Χριστός…
Ένα δάκρυ κύλισε στις παρειές του και έγινε προσευχή για τον άγνωστο αδικοσκοτωμένο.
Ξάφνου, φωνές και κτυπήματα στην πόρτα!

Κίνησε ο Επίσκοπος με δυσκολία να πάει προς τα εκεί, όταν ο  φονιάς του μίλησε:
- Δέσποτα , σε ικετεύω… μην με παραδώσεις …
- Έλα μαζί μου, του είπε ο Επίσκοπος.
Τον έκρυψε σε ένα δωμάτιο σκοτεινό…  Τα κτυπήματα στην πόρτα πλήθαιναν…
Οι φωνές δυνάμωναν…. Ο Επίσκοπος άνοιξε την θύρα της Μονής που πριν λίγο είχε ανοίξει για να μπει μέσα ο φονιάς!
Ένα μπουλούκι οπλισμένων μπήκε μέσα στο μοναστήρι…
Κάποιοι κρατούσαν πυρσούς αναμμένους στα χέρια…
Οι πρώτοι έσκυψαν και φίλησαν με σεβασμό το χέρι του Αρχιερέως…

- Τι συμβαίνει παιδιά μου; τους ρώτησε ατάραχος ο Γέροντας Αρχιερεύς…  
Σαν να διέκρινε στα μάτια τους, μιαν ανείπωτη θλίψη, σαν να κοιτούσε ο ένας τον άλλον, ποιος θα μιλήσει και τι θα πει…
- Σεβασμιότατε, έγινε φονικό! Ακολουθούμε τον φονιά πολλή ώρα τώρα…
Δεν θα γλυτώσει, είμαστε κοντά του! μίλησε ένας από το απόσπασμα.
Ο τρομαγμένος φονιάς άκουγε με κομμένη την ανάσα του, κρυμμένος πίσω από τον τοίχο του δωματίου. Αν κάποιος μπορούσε να δει το πρόσωπο του θα ’βλεπε τον ιδρώτα να κυλά παραβγαίνοντας με τα δάκρυά του…

- Σεβασμιότατε, συνέχισε ο σκληροτράχηλος στρατιώτης, φονεύτηκε ο Κόντες Κωνσταντίνος Σιγούρος, ο αδελφός σας….
Ο Γέροντας Επίσκοπος παραπάτησε… Ο κρυμμένος φονιάς λύγισε και κάθισε κάτω ακούγοντας τα λόγια του στρατιώτη…

Ο Επίσκοπος Διονύσιος, είχε κρύψει χωρίς να το γνωρίζει, τον φονιά του αδελφού του…
Για μια στιγμή, πέρασαν από το μυαλό του, εικόνες των παιδικών τους χρόνων, τότε που ανέμελα μικρά παιδιά τρέχανε και παίζανε μαζί, και όταν ένας σκόνταφτε και έπεφτε, έτρεχε ο άλλος να τον σηκώσει…
Το αίμα που είχε στα χέρια του, όταν έπιασε το χέρι του φονιά, ήταν του αδελφού του…
Ο φονιάς ήταν λίγο παραδίπλα και η ανθρώπινη δικαιοσύνη εμπρός του….
Για μια στιγμή μόνο πήγε να μιλήσει η πονεμένη λογική…
Όμως την συγκράτησε η υπέρβαση της συχώρεσης… - μιας συχώρεσης που μόνον ο Χριστός είχε δείξει πάνω στο σταυρό Του…

- Δεν άκουσα παιδιά μου τίποτε… δεν είδα κάτι…
Δεν μπόρεσε να συνεχίσει… Τα δάκρυα, έπνιξαν την φωνή του….
Τέτοια τους λέει στενάζοντας και το χρυσό του στόμα, που αφότου επρωτολάλησε δεν είπε ψέμα ακόμα, εψεύτηκε πρώτη φορά! Την παρθενιά του χάνει κι αγιάζει ο αναμάρτητος την ώρα που αμαρτάνει!

Οι στρατιώτες, δεν άντεχαν να βλέπουν τον σεβάσμιο Αρχιερέα να κλαίει…
Ένας, ένας κίνησαν να βγαίνουν από το μοναστήρι, να συνεχίσουν να ψάχνουν τον φονιά…
Έμεινε μόνος ο γέροντας Επίσκοπος…
Έκλεισε πίσω του την πόρτα. Είχε πει ψέματα, πρώτη φορά στην ζωή του, για να σώσει εκείνον που αφαίρεσε την ζωή του αδελφού του…
Πλησίασε το δωμάτιο όπου βρισκόταν ο φονιάς. Άνοιξε την πόρτα και μπήκε.

Στην θέα του γέροντος Επισκόπου, ο φονιάς έπεσε κουβάρι στα πόδια του…
Φιλούσε τα χέρια του και με λυγμούς ζητούσε συχώρεση από τον Θεό και από τον άνθρωπο του Θεού… Ο Επίσκοπος, εκείνη την ώρα σκέφθηκε τον Χριστό…
Σε Εκείνον είχε αφιερώσει ολάκερη την ζωή του.
Ο πεσμένος μπρός στα πόδια του φονιάς, ζητούσε έλεος…
Θυμήθηκε έναν άλλον φονιά, έναν ανώνυμο μετανιωμένο ληστή να ζητά την συχώρεση από τον Εσταυρωμένο Χριστό….

- Σήκω παιδί μου ορθός, είπε στον πεσμένο κατάχαμα φονιά ο Επίσκοπος.
Εκείνος, σωστό ερείπιο, στάθηκε όρθιος και κοίταξε τα δακρυσμένα μάτια του σεβάσμιου Επισκόπου. Στα μάτια εκείνα, βρήκε την συγχώρηση, στα μάτια εκείνα αντίκρισε την αγάπη…

Τον οδήγησε σε ένα άλλο δωμάτιο. Του έδωσε ρούχα να αλλάξει τα ματωμένα.
Του έδωσε λίγα χρήματα από τα ελάχιστα που είχε πάνω του, του έδειξε τον δρόμο για να σωθεί φθάνοντας στην ακρογιαλιά, όπου μια μικρή βάρκα θα τον έσωζε από το απόσπασμα που τον κυνηγούσε…
Του άπλωσε το χέρι και ο φονιάς το καταφίλησε, με τα δάκρυα της ευχαριστίας προς εκείνον που του έδειξε τι σημαίνει έλεος, συγχώρεση, αληθινή αγάπη…
Μόνο φεύγοντας, γύρισε το κεφάλι και είδε στην πόρτα της Μονής την μαύρη  φιγούρα να ξεμακραίνει, ένα ευχαριστώ ξέφυγε από τα χείλι του προς τον καλόγερο-επίσκοπο στον οποίο χρωστούσε την ζωή του, την στιγμή που είχε αφαιρέσει την ζωή από τον αδελφό του…

 

ieratikoistoxasmoi

fb - Panteleimon Krouskos
2fA

"Μνήμη Ευεργέτου "

 

-  Νικόλαος Εμμ. Βουβάλης   [26 Οκτ. 1859 – 16 Δεκ. 1918]

Υπήρξε μια εξέχουσα προσωπικότητα στην Κοινωνική ζωή και την Επαγγελματική του δραστηριότητα, με την ακεραιότητα του χαρακτήρα του, την φιλοπατρία και το εμπορικό αισθητήριο, που διέθετε.

Από τα μεγαλύτερα διεθνώς ονόματα της Εμπορίας Σπόγγων, με Κεντρικά Γραφεία στην Κάλυμνο, στο Λονδίνο και στο Παρίσι, ανέπτυξε ιδιόκτητα γραφεία και αποθήκες επεξεργασίας σφουγγαριών, στην Κάλυμνο, στη Χάλκη, στη Σύμη, στην Αίγινα και στην Ύδρα - στην Τρίπολη της Λιβύης (Μπαρμπαριά) – στο Σφαξ της Τύνιδας (Τούνεζι) – στο Batabanό της Κούβας – στο Nassau στις Μπαχάμες – και στο Tarpon Sprigs της Φλόριδα, στις ΗΠΑ.

Ανακηρύχθηκε
«Μέγας Ευεργέτης» της νήσου Καλύμνου (Νοσοκομείο, Σχολεία, Λιμένας)
“Freeman of the City, of London”, ως ο μεγαλύτερος σπoγγέμπορος της Αγγλίας και
«Βασιλέας των Σφουγγαριών» - “Roi d’ Eponge”, στη Γαλλία 

Τιμήθηκε
με το «Μετζιτιέ του Σουλτάνου του Οθωμανικού Κράτους», και στην Ελλάδα
με τον «Αργυρό Σταυρό των Ιπποτών του Βασιλικού Τάγματος του Σωτήρος»
και αργότερα, με τον «Χρυσό Σταυρό», του ιδίου Τάγματος.
Για σημαντική για την εποχή, χρηματική ενίσχυση του απελευθερωτικού αγώνα της Ελλάδας, κατά τον Β΄ Βαλκανικό Πόλεμο, δέχθηκε επίσης προσωπική ευχαριστήρια επιστολή από τον Ελευθέριο Βενιζέλο.

Ο τάφος του βρίσκεται στο οικογενειακό εκκλησάκι "της του Θεού Ειρήνης", στην άκρη του λιμανιού της Καλύμνου, μπροστά από τις παλιές Αποθήκες σφουγγαριών του Οίκου Βουβάλη, που τώρα έχουν μετατραπεί σε Δημοτικό Σχολείο.

2φΑ

"Συνείδηση και ευτυχία "

 

Ο Άγιος Ελευθέριος

-  Θ. Σκευοφύλακας

[από τον ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΧΡΟΝΟ]

….   Κάποιο βράδυ, μόλις τέλειωσε η συζήτηση των μεγάλων, στράφηκε ο θείος Σκευοφύλακας προς το πεζούλι που καθόμασταν με δυο μεγαλύτερα ξαδέρφια κι ακούγαμε προσεκτικά, και μας είπε:

«Να ακούτε τη συνείδηση σας παιδιά, σ’ όλη σας τη ζωή. 

Η συνείδηση σας είναι ο καλός εαυτός σας. 

Η συνείδηση σας είναι η φωνή του Θεού, μέσα σας. 

Να ακούτε πάντα την συνείδηση σας, ν’ αγαπάτε τον δρόμο του Θεού και να μην απομακρύνεστε ποτέ απ’ αυτόν. 

Ο Θεός είναι παντού παρών, είναι και πάντα παρών. Είναι παρών, στο παρόν. 

Ο χρόνος του κόσμου μας είναι διαφορετικός από το αιώνιο παρόν των Ουρανών, όμως να ζείτε με σύνεση στο παρόν της ζωής σας, για να είστε κοντά στον Θεό και στο αιώνιο παρόν..

Η αμαρτία, που είναι η άρνηση του Θεού, είναι μια μικρή ή μεγάλη παράκαμψη της ζωής, μια κρυφή φυγή από το τώρα. 

Αν θυμάστε πράγματα που ζήσατε ή μάθατε πιο παλιά, και τα ξαναζείτε νοερά, αυτό είναι κάτι που γίνεται στο παρόν, αν σχεδιάζετε να φτιάξετε μια κατασκευή ή μια ιστορία, με στοιχεία αληθινά, κι αυτό το ζείτε τώρα, βρίσκεστε πάλι στο παρόν, αν όμως παραλλάζετε στο μυαλό σας το παρελθόν με φαντασίες ανυπόστατες, τότε φεύγετε από το παρόν, όπως κι όταν φαντάζεστε για το μέλλον καταστάσεις που δεν βασίζονται σε πραγματικά δεδομένα. 

Η φαντασία και ο φόβος απομακρύνουν τον άνθρωπο από τη ζωή και από τον Θεό, γιατί ο Θεός είναι η ζωή και η αλήθεια.

Τα όνειρα και οι οραματισμοί προσβλέπουν στην αλήθεια, όταν είναι δημιουργικά – όταν όμως τα απολαμβάνουμε παθητικά, είναι άγονες επιθυμίες που εκφράζονται στη φαντασία. 

Να είστε πάντοτε αληθινοί και θα δείτε πόσο ευλογημένη θα είναι η ζωή σας, ο Θεός θα σας προστατεύει, θα σας βοηθά και θα σας φωτίζει. 

Όταν νοιώθει κανείς στην καρδιά του την αγάπη του Θεού και στο πνεύμα του την ειρήνη του Θεού, η ζωή του είναι γεμάτη χαρά. 

Αυτή είναι η μόνη ευτυχία.» 

 

2φΑ   

"Η σχετικότητα του Σαίξπηρ "

 

-  WILIAM SHAEKESPEAR


Ο χρόνος είναι πολύ αργός γι’ αυτούς που περιμένουν,
πολύ γρήγορος γι’ αυτούς που φοβούνται,
πολύ σύντομος γι αυτούς που απολαμβάνουν,
αλλά
γι’ αυτούς που αγαπούν, είναι αιώνιος.

 

fb – Roza Virginia

"Πέντε ζευγάρια βόδια "

 

-  Θ. Σκευοφύλακας
[από τον ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΧΡΟΝΟ]

….   Θυμάστε την Παραβολή του Χριστού για τον Μεγάλο Δείπνο; 

Ο ένας από τους προσκεκλημένους αρνήθηκε να ανταποκριθεί στο κάλεσμα του Άρχοντα, για συμμετοχή στην ευωχία της Αγάπης του, γιατί είχε αγοράσει πέντε ζευγάρια βόδια και έπρεπε να ασχοληθεί μαζί τους, να τα μάθει να σκάβουν καλά την γη. 

Δεν μιλά η παραβολή για πέντε ή δέκα βόδια, αλλά για πέντε ζευγάρια βόδια. 

Κι αν θεωρήσουμε πως τα πέντε βόδια είναι οι αισθήσεις μας, οι αισθήσεις που πέρα από την αντίληψη του φυσικού περιβάλλοντος, παρέχουν και στο πνεύμα την δυνατότητα να εμπλουτίσει με νόημα την ύλη, το ζευγάρωμα τους για την υπηρεσία της γης, σύμφωνα με την επιθυμία του ιδιοκτήτη τους, τις αναγκάζει να ανασκαλεύουν για μια ζωή το χώμα, ενώ εκείνος πρόθυμα τις επιτηρεί και τις καθοδηγεί για το καλύτερο δυνατό όργωμα.

Η καθήλωση αυτή στα γήινα, μέσω των αισθήσεων, δεν αφήνει περιθώρια για πνευματική αναζήτηση νοημάτων πάνω και πέρα από το χώμα του χωραφιού μας, όπως επίσης και για την πρόθυμη αποδοχή της πρόσκλησης στον Μεγάλο Δείπνο. 

Η στενότητα προοπτικής, η αδυναμία εκτίμησης και αξιολόγησης των αισθητηριακών προσλήψεων, χαρακτηρίζει τον σωματικό, τον γήινο άνθρωπο.    

Το ίδιο συμβαίνει και στους άλλους δύο αρνητές της πρόσκλησης στην παραβολή – είτε προσκολλώνται στην απόκτηση πρόσκαιρων υλικών αγαθών, αδιαφορώντας για τα σημαντικά και ουσιώδη (αγρόν ηγόρασαν), είτε «παντρεύονται» ό,τι μονοπωλεί το ενδιαφέρον τους, την δουλειά, την επιστήμη ή την ιδεολογία τους. 

Οι παρωπίδες της συνήθειας στην υποταγμένη βούληση, περιορίζουν δραματικά την οπτική τους, ιδιαίτερα σε θέματα πνευματικής υφής.   ….

 

2φΑ      

"Συμφιλίωση "

 

Ο Άγιος Σπυρίδων

-  Από την Φιλοκαλία
Άγιοι Κάλλιστος και Ιγνάτιος, οι Ξανθόπουλοι

Λέει ο Απόστολος Παύλος:
- Κάθε δυσαρέσκεια και θυμός και οργή και κραυγή και ύβρη μακριά από σας, καθώς και κάθε κακία, να είστε μεταξύ σας εύσπλαχνοι, να συγχωρείτε ο ένας τον άλλο, καθώς και ο Θεός δια μέσου του Χριστού σας συγχώρησε.
(Εφ. 4, 31-32),
και
- Όταν οργίζεστε, μη φτάνετε ως την αμαρτία· να μη σας βρίσκει η δύση του ηλίου ακόμη οργισμένους.
(Εφ. 4, 26),
και
- Μην επιζητείτε, αγαπητοί, να εκδικείστε, αλλά δώσετε τόπο στην οργή του Θεού.
(Ρωμ 12, 19),
και
- Να μη σε νικά το κακό, αλλά να νικάς το κακό με το αγαθό.
(Ρωμ 12, 21).
Αυτά ειπώθηκαν σχετικά με τη συμφιλίωση με τους άλλους.

 

v – pC

2fA

"Εκμαγεία ομορφιάς "

 

-  ΘΕΟΔΩΡΟΥ Δ. ΔΑΛΑΚΟΓΛΟΥ
"17 ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΓΙΑ ΕΚΕΙΝΗ"

VI.

Περπατούσες στην άκρη της θάλασσας
ολομόναχη,
λουσμένη στο φως.
Αρμονικές κινήσεις,
ταίριαζαν το βάδισμα σου
με το φλοίσβο της θάλασσας.
Τα μικρά ανεπαίσθητα ίχνη των βημάτων σου
στην αμμουδιά,
εκμαγεία για το άγαλμα
της ομορφιάς,
που φτιάχνουν κάθε πρωί τα παιδιά,
πριν πέσουν στη θάλασσα.
Κάτι τέτοιες ώρες είναι,
που η αιωνιότητα,
μεταγγίζει σταγόνα-σταγόνα
το φως,
στις φλέβες μας.

 

silia – 2φΑ

"Κρήνη θεϊκῶν δωρεῶν "

 

Ο Άγιος Νικόλαος

Ὡς κρήνη ἀκένωτος τῶν θεϊκῶν δωρεῶν, πηγάζεις Νικόλαε, 
τῇ οἰκουμένῃ ἀεί, θαυμάτων τά ῥεύματα· 
παύεις τῶν πολυπλόκων πειρασμῶν τάς ἐφόδους, 
σώζεις τούς ἐν κινδύνοις, ὡς θερμός ἀντιλήπτωρ· 
διό σου τήν προστασίαν πάντες κηρύττομεν.

 

ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΒΕΛΙΜΙΡΟΒΙΤΣ
["Αγιοπνευματικές διδαχές για τον Θεό και τους ανθρώπους"]

Στην ψυχή βρίσκεται το πνεύμα και το πνεύμα είναι που κινεί την ψυχή.
Ό,τι είναι το πνεύμα, τέτοια είναι και η ψυχή.
Αν είναι το πνεύμα δουλικό, τότε δουλική θα είναι και η ψυχή.
Αν είναι το πνεύμα θεϊκό, τότε όλη η ψυχή είναι θεϊκή.

Όπως η ψυχή είναι αόρατη, έτσι είναι αόρατο και το ένδυμά της.
Αλήθεια και δικαιοσύνη, αγαθοσύνη και ανεξικακία, πραότητα και ευσπλαχνία, αγνότητα και ευσέβεια, θεοφιλία και ανθρωποφιλία, είναι τα ενδύματα της ψυχής.

Άλλη είναι η φύση της ψυχής και άλλη η φύση του σώματος.
Το σώμα είναι που πρώτο φθείρεται και εξασθενεί και ύστερα πεθαίνει με την αποχώρηση της ψυχής.
Με την ψυχή όμως είναι διαφορετικά.
Η διαφθορά της ψυχής συνίσταται πρώτιστα στο ότι εκείνη εγκαταλείπει την αληθή κρίση και αρχίζουν μέσα της να βλαστάνουν οι σπόροι των ακανθών και των κακών.

Είναι ζώσα η ψυχή του ανθρώπου, ζώσα και πάντοτε διψασμένη για ζωή και τίποτα δεν μπορεί να την ξεδιψάσει εκτός από τη ζωή, την αληθινή και άμεση ζωή.
Αληθινή και άμεση ζωή είναι μονάχα η ζωή εν Θεώ, εν τω ζώντι Θεώ.

 

vimaorthodoxias - 2φΑ

"Όταν προσμένεις το θάμα "

 

Η Αγία Βαρβάρα

 
Γεώργιος Δροσίνης  -  Πίστη 

Δεν έχεις Πίστη, όταν τα στάχια σου
προσμένεις να γενούν σιτάρι,
κι από τ’ άκαρπο δεντρί, που κέντρωσες,
προσμένεις καρπερό βλαστάρι!

Πίστη έχεις, όταν από το χέρσωμα
κι από τα αστραποκαμένα ξύλα,
προσμένεις τους καρπούς ολόδροσους
και καταπράσινα τα φύλλα.

Δεν έχεις Πίστη, όταν πηγαίνοντας
το δρόμο του βουνού, προσμένεις
να φτάσεις ως το ανάερο ψήλωμα
κάποιας κορφής μαρμαρωμένης.

Πίστη έχεις, όταν αλυσόδετος,
μέσα από τα βάθη της αβύσσου,
προσμένεις ως τα ουράνια ελεύτερο
να φτερουγίσει το κορμί σου.

Δεν έχεις Πίστη, όταν τ’ απόβραδο
προσμένεις να προβάλλουν τ' άστρα,
και με του πετεινού το λάλημα
να φέξη η αυγή ροδογελάστρα!

Πίστη έχεις, όταν -όσο αλόγιστο
και πλάνο ο νους σου κι αν το ξέρει-
προσμένεις ήλιο τα μεσάνυχτα
κι αστροφεγγιά το μεσημέρι.

Δεν έχεις Πίστη, όταν πιστεύοντας,
ρωτάς την κρίση και τη γνώση!
Δεν έχεις Πίστη, όταν την πίστη σου
στο λογικό έχεις θεμελιώσει!

Πίστη έχεις, όταν κάθε σου όνειρο
το ανάφτεις στο βωμό της τάμα,
κι αν κάποιο τάμα σου είναι αδύνατο,
προσμένεις να γενεί το θάμα.

zoom – Σπύρος
2φΑ

"Προσευχή, σιωπή και αγάπη "

 

-  Όσιος Γέροντας Πορφύριος ο Καυσοκαλυβίτης
«Πολλή προσευχή και λίγα λόγια στα παιδιά»
[Περί της αγωγής των παιδιών, "Βίος και Λόγοι"]
 

Όλα από την προσευχή, τη σιωπή και την αγάπη γίνονται.
Καταλάβατε τα αποτελέσματα της προσευχής;
Αγάπη εν προσευχή, εν Χριστώ αγάπη. Αυτή ωφελεί πραγματικά.
Όσο θ' αγαπάτε τα παιδιά με την ανθρώπινη αγάπη, που είναι συχνά παθολογική, τόσο θα μπερδεύονται, τόσο ή συμπεριφορά τους θα είναι αρνητική.
Όταν όμως η αγάπη σας θα είναι μεταξύ σας και προς τα παιδιά χριστιανική και αγία, τότε δεν θα έχετε κανένα πρόβλημα.
Η αγιότητα των γονέων σώζει τα παιδιά.
Για να γίνει αυτό, πρέπει να επιδράσει η θεία Χάρη στις ψυχές των γονέων.
Κανείς δεν αγιάζεται μόνος του. Η ίδια ή θεία Χάρη μετά θα φωτίσει, θα θερμάνει και θα ζωογονήσει τις ψυχές των παιδιών.

Πολλές φορές μου τηλεφωνούν κι από το εξωτερικό και με ρωτούν για τα παιδιά τους και γι' άλλα θέματα. Με πήρε λοιπόν σήμερα από το Μιλάνο μια μητέρα και με ρώτησε πώς να φέρεται στα παιδιά της. Της είπα τα εξής:

«Να προσεύχεσαι. Κι όταν πρέπει να μιλάς στα παιδιά, να μιλάς με αγάπη.
Πιο πολύ να κάνεις προσευχή και λίγα λόγια να τους λες.
Πολλή προσευχή και λίγα λόγια σε όλους.
Να μη γινόμαστε ενοχλητικοί, αλλά να προσευχόμαστε μυστικά και μετά να μιλάμε.
Κι ο Θεός θα μας βεβαιώνει μέσα μας, αν η ομιλία μας είναι δεκτή στους άλλους.
Αν δεν είναι πάλι, δεν θα μιλάμε. Θα προσευχόμαστε μυστικά μόνο.
Διότι με το να μιλάμε γινόμαστε ενοχλητικοί και κάνουμε τους άλλους ν' αντιδρούν και καμιά φορά ν' αγανακτούν.
Γι' αυτό πιο καλά είναι να τα λέει κανείς μυστικά στην καρδιά των άλλων μέσω της μυστικής προσευχής, παρά στ' αυτί τους.

Άκου να σου πω: να προσεύχεσαι και μετά να μιλάς.
Έτσι να κάνεις στα παιδιά σου. Άμα διαρκώς τους δίνεις συμβουλές, θα γίνεις βαρετή.
Κι όταν θα μεγαλώσουν, θα αισθάνονται ένα είδος καταπιέσεως.
Να προτιμάς λοιπόν την προσευχή. Να τους μιλάς με την προσευχή.
Να τα λες στον Θεό κι ο Θεός θα τα λέει μέσα τους.
Δηλαδή δεν πρέπει να συμβουλεύεις τα παιδιά σου έτσι, με φωνή που να την ακούνε τ' αυτιά τους.
Μπορείς να το κάνεις κι αυτό, αλλά προπάντων πρέπει να μιλάς για τα παιδιά σου στον Θεό.
Να λες: Κύριε Ιησού Χριστέ, φώτισε τα παιδάκια μου. Εγώ σε σένα τα αναθέτω.
Εσύ μου τα έδωσες, μα κι εγώ είμαι αδύναμη, δεν μπορώ να τα κατατοπίσω.
Γι' αυτό, Σε παρακαλώ, φώτισέ τα.
Κι ό Θεός θα τους μιλάει και θα λένε: "Ωχ, δεν έπρεπε να στενοχωρήσω τη μαμά μ' αυτό που έκανα!".
Κι αυτό θα βγαίνει από μέσα τους, με τη Χάρη του Θεού».

 

2φΑ

"Να μην ζητάς αγάπη.. "

 

Όσιος Πορφύριος Καυσοκαλυβίτης

Να μαθαίνουμε ν’ αγαπάμε κι όχι να ζητούμε να μας αγαπάνε.
Ν’ αγαπάμε όλους και να κάνουμε θυσίες, όσο μπορούμε μεγάλες,
για όλους τους εν Χριστώ αδελφούς ανιδιοτελώς,
χωρίς να περιμένουμε επαίνους κι αγάπη απ’ αυτούς.

 

pemptousia - 2φΑ

- Δεκέμβριος 2020

 

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ

Το ξέρω πως καθένας μοναχός
πορεύεται στον έρωτα,
μοναχός στη δόξα και στο θάνατο.
Το ξέρω. Το δοκίμασα. Δεν ωφελεί.
Άφησε με να ’ρθω μαζί σου.

(Γιάννης Ρίτσος)

2φΑ